Kardeş Kıskançlığı
• Kardeş kıskançlığı, birden fazla çocuğu olan ailelerde yaygın görülen, çocukların anne-baba sevgisini ve ilgisini paylaşmak istememesinden kaynaklanan doğal bir duygudur.
• Anne ve baba çocuk için en değerli kişidir ve onların sevgisini kaybetme korkusu, çocuk için çok zorlayıcıdır. Bu durum, özellikle okul öncesi dönemde sık yaşanır.
• Aslında kıskançlık, çocukların anne-babalarına olan sevgilerinin bir göstergesidir. Önemli olan, çocuğun bu duyguyla başa çıkabilmesi ve anne-babanın, çocuğun bakış açısını anlayarak destek olmasıdır.
Kardeş Kıskançlığının Nedenleri
1. İlgi ve Sevgi Paylaşımı: Çocuklar, anne-baba sevgisini ve ilgisini bir başkasıyla paylaşmak istemez. Özellikle annenin sevgisini kaybetme korkusu, kıskançlığın temel nedenidir.
2. Güvensizlik ve Terk Edilme Hissi: Kardeşe gösterilen ilginin artması, çocuğun kendini terk edilmiş, güvensiz ve desteksiz hissetmesine yol açabilir.
3. Yaş Farkı: Yaş farkı az olan kardeşler arasında kıskançlık daha sık görülür.
4. Cinsiyet Faktörü:
a. Çocuk, cinsiyetine yönelik aile beklentilerini hissedebilir.
b. Aile, cinsiyetle ilgili olumsuz mesajlar veriyorsa kıskançlık tetiklenebilir.
5. Çevresel Etkiler:
a. Akrabalar ve dış çevrenin kıyaslama yapması (ör. fiziksel özellikler veya başarılar) çocuklar arasında rekabete ve kıskançlığa neden olabilir.
6. Anne-Babaya Karşı Duygular: Kardeşe duyulan kıskançlık genellikle annebabaya yönelen kızgınlık ve kırgınlık gibi duygularla bağlantılıdır.
Bu faktörler, çocuklar arasında kıskançlığın doğal ancak dikkat edilmesi gereken bir duygu olduğunu göstermektedir. Aileler bu durumlarda hassas ve adil yaklaşmalıdır.
Doğumdan Önce Yapılması Gerekenler
1. Çocuğu Bilgilendirme:
a. Bebek kararı kesinleştiğinde çocuğa uygun bir şekilde bilgi verilmeli ve tepkileri önceden tahmin edilmeye çalışılmalıdır.
2. Kaygıyı Yansıtmayın:
a. Çocuğa durumu aktarırken aşırı kaygı ve stres belirtileri göstermemeye dikkat edilmelidir.
3. Abartılı Tepkilerden Kaçının:
a. Bebek hazırlıkları sırasında abartılı davranışlardan kaçınılmalı, çocuğun kendini dışlanmış hissetmesi önlenmelidir.
4. Çocuğu Sürece Dahil Edin:
a. Bebek hazırlıklarında çocuğa da sorumluluk vererek sürece dahil edilmesi sağlanmalıdır.
Doğumdan Sonra Yapılması Gerekenler
1. Çocuğun Düzeni Koruyun:
a. Bebeğin gelişiyle çocuğun odası, oyuncakları, beslenme düzeni veya günlük alışkanlıklarında büyük değişiklikler yapılmamalıdır.
2. Aile Paylaşımını Artırın:
a. Anne ve baba bebeği severken çocuğu da dahil ederek aile bütünlüğü korunmalıdır (ör. yürüyüşler, oyunlar).
3. Kıskançlığı Gözlemleyin:
a. Kardeş kıskançlığının boyutları dikkatle izlenmeli, özellikle şiddet içeren davranışlara karşı fark ettirmeden gözlem yapılmalıdır.
4. Oynamaya İzin Verin:
a. Çocuk kardeşiyle oynamak isterse engellenmemeli, ancak yanlış davranışlarında rehberlik edilmelidir.
5. Duyguları İfade Etmeye Teşvik Edin:
a. Çocuğun olumsuz duygularını ifade etmesine izin verilmeli, ebeveynler de uygun şekilde kendi deneyimlerini paylaşmalıdır.
Kardeşini Kıskanan Çocukların Davranışları
1. Bebeksi Davranışlara Geri Dönme:
a. Altına yapma, bebek gibi konuşma, parmak emme gibi davranışlar.
2. İlgi Çekme Çabaları:
a. Kâbus görme, sık sık tuvalete gitme isteği, anne-babadan aşırı ilgi bekleme.
3. Duygusal Tepkiler:
a. Kendini ikinci plana itilmiş hissederek içine kapanma, sessizleşme veya aşırı sinirli olma.
4. Fiziksel ve Psikosomatik Belirtiler:
a. Karın ağrısı, mide bulantısı, ateşlenme gibi belirtiler; okula gitmek istememe.
5. Anne-Babaya İsyan:
a. Sevgi sorgulamaları (“Beni artık sevmiyorsunuz.”) veya onların sevgisini sınama çabaları.
6. Kardeşi Yok Sayma:
a. Kardeşi görmezden gelme, yokmuş gibi davranma.
7. Bebekle İlgilenilmesini Engelleme:
a. Önceden yapabildiği işleri yapmaktan kaçınma, yardım isteme.
8. Kardeşe Öfke:
a. “Evimizden gitsin.” gibi ifadelerle kızgınlık belirtme, kardeşe fiziksel zarar verme (oyuncağını kırma, çimdikleme).
9. Hayvanlara Zarar Verme:
a. Sinirlerini hayvanlara eziyet ederek çıkarma (kedinin kuyruğunu çekme, kuşun tüylerini yolma).
10.Aşırı İlgi Gösterisi:
a. Kardeşe aşırı sevgi gösterisiyle annenin sevgisini kaybetme korkusunu bastırma.
11.Kardeşi Ortadan Kaldırma Planları:
a. Çok yoğun kıskançlık yaşayan çocukların bu tür aşırı davranışlar sergilemesi.
12.Kavga ve Paylaşım Sorunları:
a. Oyuncak paylaşmama, sürekli kavga çıkarma, yalan söyleme.
13.Yaş ve Mizaç Faktörü:
a. Yaş farkı az olan çocuklarda kıskançlık daha yoğun olabilir. Bazı çocuklar mizacı gereği daha kıskançtır.
Anne ve Babalara Kardeş Kıskançlığını Önleme Görevleri
1. Kardeş kıskançlığının doğal bir duygu olduğunu kabul edip bu konuda bilgi sahibi olun.
2. Gebeliği çocukla anlayabileceği bir dille paylaşın ve onun merak ettiği soruları yanıtlayın.
3. Çocuğa, sevginizin değişmeyeceğini sık sık vurgulayın ancak kardeşiyle yarışa girmesine neden olacak ifadelerden kaçının.
4. Bebeğin isim seçimi ve hazırlık süreçlerine çocuğu da dahil edin; ona da küçük hediyeler alın.
5. Her çocuğunuzla birebir zaman geçirerek, dikkat rekabetini önleyin.
6. Çocuğa olgunluk beklemek yerine, hala bir çocuk olduğunu unutmayın ve duygularını kabul edin.
7. “Bebeğe biz bakıyoruz.” anlayışını destekleyin, yaşantıyı bebeğe göre düzenlemeyin.
8. Çocuğun sevildiğini hissetmesi için onunla sık sık etkileşime geçin ve oyunlar oynayın.
9. Doğumdan önce çocuğun odasını ayırarak düzenlemeleri erkenden yapın.
10.Çocuğa paylaşma duygusunu küçük yaşta öğretin.
11.Her çocuğun farklı ilgi ve yetenekleri olduğunu kabul edin; bireysel ihtiyaçlarına dikkat edin.
12.Çocukları etkin bir şekilde dinleyerek sorunlarına mantıklı çözümler üretin.
13. Telaşlanmadan, sakin ve soğukkanlı bir şekilde kıskançlıkla başa çıkmaya çalışın.
14.Misafirleri, kıskançlığı artıracak sözler söylememeleri konusunda uyarın.
15.Kendi endişenizi çocuklara yansıtmamaya özen gösterin.
16.Çocukların kavga etmelerini mümkün olduğunca önleyin ve adil davranın.
17.Çocukları olumlu davranışları için övün ve aile bütünlüğünü hissettirin.
Anne ve Babaların Yapmaması Gerekenler
1. Çocuklar arasında kesinlikle evlat ayrımı yapılmamalı, cinsiyete veya doğum sırasına göre farklı davranılmamalıdır.
2. Çocuklardan birine daha fazla ilgi ve sevgi gösterilmemelidir.
3. “Pabucun dama atıldı” gibi kıskançlık yaratacak şakalar yapılmamalıdır.
4. Büyük çocuğun eşyaları, küçük çocuğa verilmeden önce durum uygun bir dille açıklanmalıdır.
5. Çocuklar ne kardeşleriyle ne de arkadaşlarıyla kıyaslanmamalıdır.
6. Taraf tutulmamalı ve olaylarda hakem gibi davranılmamalıdır.
7. Kardeşler arasında kıskançlık varsa, birbirlerinden uzaklaştırmak yerine aralarındaki ilişki güçlendirilmelidir.
8. Çocuğu kıskançlık nedeniyle anaokuluna veya yuvaya göndererek evden uzaklaştırmaktan kaçınılmalıdır.
9. “Ama sen kardeş istedin” gibi söylemlerle çocuğu suçlamaktan kaçınılmalıdır.
10. Çocuğa kardeşini sevmek zorunda olduğu mesajı verilmemelidir.
11. Kardeş kavgalarında “Kim başlattı?” gibi suçlu arayan sorular sorulmamalı, iki tarafa eşit davranılmalıdır.
12. Kıskançlık gösteren çocuğa şiddet uygulanmamalı ve ağır cezalar verilmemelidir.